Nederlandse Schapendoes
De ruigharige hoeder van de Nederlandse heide: vrolijk, veerkrachtig en verrassend zelfstandig. Een hond met een grote sprong, een eigen mening en een vacht die je niet mag verwaarlozen.
In dit artikel
De Nederlandse Schapendoes in het kort
De Nederlandse Schapendoes hoedde tot begin vorige eeuw schaapskuddes op de heide en moest daarvoor uithoudingsvermogen, wendbaarheid, snelheid en springkracht hebben, plus het vermogen om zelf problemen op te lossen. Na de Tweede Wereldoorlog werd het ras heropgebouwd uit langharige boerenhondjes uit Drenthe; de rasclub bestaat sinds 1947, de FCI erkende het ras in 1971.
Met 43 tot 50 cm bij de reu en 40 tot 47 cm bij de teef is dit een licht gebouwde, middelgrote hond met een lange, licht golvende vacht, kuif, snor en baard. Vrolijk en aanhankelijk, maar niet onderdanig. Benieuwd waar jij staat? Doe verderop de match.
- Schofthoogte
- 43–50 cmteef 40–47 cm
- Gewicht
- ± 13–18 kgteef lichter; staat niet in de FCI-standaard
- Levensverwachting
- ± 14 jaaropgave LICG
- Beweging
- 1,5–2 uurper dag, met vrij lopen en spel
- Vacht
- Lang, licht golvendelke één tot twee weken helemaal doorkammen
- Herkomst
- Nederlandhoedhond van de heide
De Nederlandse Schapendoes in scores
Elke hond in de atlas krijgt scores op dezelfde meetlat, zodat je rassen eerlijk naast elkaar kunt leggen.
Meer pootjes betekent altijd makkelijker voor jou als baas, niet "meer van die eigenschap".
Wat voor karakter heeft een Nederlandse Schapendoes?
De FCI-standaard vraagt een oplettende, moedige, intelligente, waakse, vrolijke en levendige hond die veel genegenheid en trouw ontwikkelt voor de mensen die hij kent. In de praktijk is dat een uitbundige hond die overal bij wil zijn.
Daarnaast is hij zelfstandig: op de heide moest hij zelf beslissen hoe hij de kudde bijeenhield. Nederlandse rasbronnen noemen hem intelligent, soms eigenwijs en wat gereserveerd tegen vreemden, met behoefte aan duidelijke afspraken.
Is een Nederlandse Schapendoes geschikt voor een gezin?
Ja, voor een actief gezin is dit een fijne keuze. Hij is speels, aanhankelijk en met zijn dertien tot achttien kilo blijft hij hanteerbaar in huis.
De twee voorwaarden zijn tijd en consequentie: dagelijkse beweging en een baas die duidelijk is over de regels. Ook de vachtverzorging is gezinswerk dat iemand structureel moet oppakken.
Past deze hond bij jou?
Zes korte vragen, je ziet meteen je match.
Kies hierboven je situatie om je persoonlijke match te zien.
Kan een Nederlandse Schapendoes in een appartement wonen?
Het kan, mits je hem elke dag ruim buiten brengt. Hij is niet groot en past qua formaat in een appartement.
Het aandachtspunt is zijn waakzaamheid: de standaard noemt hem uitdrukkelijk waaks, en geluiden in een trappenhuis worden vlot gemeld. Werk daar van jongs af aan aan, of kies een woning met wat meer afstand tot de buren.
Hoeveel beweging heeft een Nederlandse Schapendoes nodig?
Reken op anderhalf tot twee uur per dag, met vrij lopen en spel erin. Hij is gefokt op uithouding, wendbaarheid, snelheid en springkracht, en dat merk je aan zijn behoefte om echt los te gaan.
Hondensport past hem uitstekend: het LICG noemt agility en flyball als disciplines waarin hij thuishoort. Vul de fysieke inspanning aan met denkwerk, zoals zoekspelletjes of trucjes leren.
Hoeveel onderhoud vraagt de vacht van een Schapendoes?
Veel. De vacht is lang, dicht en licht golvend, op de achterhand minstens zeven centimeter, met een dichte ondervacht en de kenmerkende kuif, snor en baard. Klitten ontstaan snel als je hem laat liggen.
Het advies van de Raad van Beheer en het LICG is helder: kam hem elke één tot twee weken helemaal door, tot op de huid, en haal klitten met de hand uit elkaar in plaats van ze eruit te knippen. In de rui is dat vaker nodig. Wassen hoeft zelden; de vacht reinigt zichzelf grotendeels.
Is een Nederlandse Schapendoes moeilijk op te voeden?
Hij leert vlot, maar hij denkt zelf mee en test af en toe of de regels nog gelden. Nederlandse rasbronnen adviseren een zeer consequente opvoeding waarin duidelijk is wie de leiding heeft, zonder hardheid.
Investeer in de terugroep, want een hoedende hond met veel drive gaat graag op eigen houtje verder. Oefen komen als je roept van jongs af en maak van de kambeurt vanaf de eerste week een vertrouwd ritueel.
Wat kost een Nederlandse Schapendoes?
Eerlijk antwoord: betrouwbare Belgische bedragen voor de aanschaf, het voer, de dierenarts en de verzekering van een Nederlandse Schapendoes zetten we hier pas neer zodra we ze met bronnen kunnen onderbouwen. Liever even geen cijfer dan een verzonnen cijfer. Reken er wel op dat een hond, groot of klein, elke maand een vast budget vraagt, en dat prijzen sterk verschillen per fokker en regio.
Wat we nu al wel kunnen zeggen over vachtverzorging: Elke één tot twee weken zelf volledig doorkammen; goede kam en vachtspray zijn een vereiste.
Eerlijk over de Nederlandse Schapendoes
- De vacht is een structurele klus. Elke één tot twee weken volledig doorkammen is geen luxe. Sla je dat over, dan vilt de vacht en rest er scheren.
- Hij is waaks en laat dat horen. De standaard noemt waakzaamheid als raskenmerk. Zonder training wordt melden aan de deur een gewoonte.
- Eigenwijs hoort erbij. Hij is gefokt om zelfstandig beslissingen te nemen. Verwacht geen hond die blind doet wat je zegt.
- Het is een klein ras in aantallen. De Schapendoes is een Nederlands ras met een beperkte populatie. Reken op wachten en op fokkers die kritisch selecteren op gezondheid.
De route van pup naar senior
Elke levensfase vraagt iets anders van je. Dit zijn de haltes waar je bij dit ras rekening mee houdt.
Socialiseren en de kam introduceren
Laat hem veel meemaken en maak van borstelen meteen een positief moment, zodat de volwassen vacht later geen strijd wordt. Bekijk vooraf wat je in huis haalt voor je pup.
Puberteit: de mening komt boven
Zijn zelfstandigheid piekt en de terugroep wordt losser. Blijf consequent, geef zijn energie richting in spel of hondensport en houd het waakgedrag onder controle.
Volwassen: vacht en beweging op ritme
De vacht is nu volgroeid en klit sneller: plan de volledige kambeurt vast in. Daarnaast dagelijks anderhalf tot twee uur bewegen met spel en denkwerk.
Senior: langer meegaan dan je denkt
Met een levensverwachting rond de veertien jaar heeft hij een lange seniorperiode. Bouw lange tochten af, houd het gewicht in de gaten en laat de ogen periodiek nakijken.
Welke gezondheidsproblemen komen voor bij de Nederlandse Schapendoes?
De Schapendoes-populatie wordt door de rasvereniging actief gevolgd, met een verplicht onderzoeksprogramma voor de fokkerij. Dit zijn de punten uit de bronnen:
Een erfelijke netvliesaandoening die tot blindheid leidt. Voor dit ras bestaat een directe gentest via het laboratorium in Utrecht die dragers, vrije en aangetaste honden vrijwel volledig onderscheidt. Elke fokhond moet de test eenmalig ondergaan, plus jaarlijks een ECVO-oogonderzoek.
Een aangeboren hartafwijking die volgens de rasvereniging van tijd tot tijd in het ras opduikt; er zijn minstens elf Nederlandse gevallen in Utrecht behandeld. De overerving is onbekend, daarom mogen combinaties die PDA gaven niet herhaald worden.
Extra wimperhaartjes die op het oog schuren en irritatie geven. Het ECVO-oogonderzoek van de ouderdieren brengt dit in beeld.
Voor dit ras zijn er geen grote prevalentiestudies. Vraag naast de oogonderzoeken en de gPRA-uitslag ook naar heupen, gebit en naar de leeftijd en doodsoorzaak van de honden in de stamboom.
Weet je niet welke uitslagen je precies moet opvragen? Download de gratis checklist “Wat vraag je een fokker?”, met alle onderzoeken die bij dit ras horen op één A4.
Waar vind je een goede Nederlandse Schapendoes-pup?
Begin bij de officiële kanalen: in Nederland de Raad van Beheer, in België de KMSH (Koninklijke Maatschappij Sint-Hubertus). Voor dit ras zijn er twee Nederlandse rasverenigingen, De Schapendoes Club en de Vereniging De Nederlandse Schapendoes, die de nestlijsten en de verplichte onderzoeken bewaken.
Vraag bij elk nest de ECVO-uitslag en de gPRA-test van beide ouders op, en vraag expliciet of er in de lijn PDA is voorgekomen. Het is een Nederlands ras met een overzichtelijke populatie, dus wachten op een nest is normaal en een fokker die jou uitvraagt over beweging en vachtverzorging doet zijn werk goed.
Koop je bij een kweker? Check of hij erkend is met zijn HK-nummer in de officiële lijst van Dierenwelzijn Vlaanderen.
Veelgestelde vragen over de Nederlandse Schapendoes
Wat voor karakter heeft een Nederlandse Schapendoes?
De rasstandaard omschrijft hem als oplettend, moedig, intelligent, waaks, vrolijk en levendig, met veel genegenheid voor zijn eigen mensen. Hij is daarbij zelfstandig en soms eigenwijs, en wat gereserveerd tegen vreemden.
Hoe groot wordt een Nederlandse Schapendoes?
Een reu wordt 43 tot 50 cm hoog, een teef 40 tot 47 cm. Een gewicht staat niet in de FCI-standaard; het LICG noemt ongeveer 18 kg voor een reu en 13 kg voor een teef.
Hoeveel onderhoud vraagt de vacht van een Schapendoes?
De lange, licht golvende vacht met ondervacht moet elke één tot twee weken volledig tot op de huid doorgekamd worden, in de rui vaker. Klitten haal je met de hand uit elkaar; wassen is zelden nodig omdat de vacht zichzelf grotendeels reinigt.
Welke gezondheidsonderzoeken horen bij de Nederlandse Schapendoes?
Voor de fokkerij zijn een jaarlijks ECVO-oogonderzoek en een eenmalige DNA-test op gPRA verplicht. Daarnaast let de rasvereniging op open ductus Botalli (PDA), een aangeboren hartafwijking die af en toe in het ras voorkomt.
Hoe oud wordt een Nederlandse Schapendoes?
Het LICG geeft een levensverwachting van ongeveer veertien jaar. Dat is hoog voor een middelgrote hond en betekent een lange seniorperiode waarin beweging op maat en gewichtscontrole belangrijk blijven.
Bronnen bij deze pagina (5)
- FCI-rasstandaard 313 (Schapendoes), groep 1 sectie 1, herkomst Nederland, gebruik als heidehoeder met uithouding, wendbaarheid, snelheid en springkracht, reu 43-50 cm en teef 40-47 cm, lange licht golvende vacht van minstens 7 cm op de achterhand met kuif, snor en baard, alle kleuren toegestaan met voorkeur voor blauwgrijs tot zwart, karakter oplettend, moedig, intelligent, waaks, vrolijk en levendig, rasclub sinds 1947 en FCI-erkenning in 1971.
- Raad van Beheer (houdenvanhonden.nl) – Nederlandse Schapendoes, heropbouw van het ras onder cynoloog P.M.C. Toepoel met Drentse boerenhondjes (herdersdoes, siephond, olde grise), vachtverzorging met regelmatig kammen en klitten met de hand uit elkaar halen, zelfreinigende vacht, verplicht ECVO-oogonderzoek en DNA-test op PRA, twee rasverenigingen.
- Rasvereniging De Nederlandse Schapendoes – Gezondheid, gPRA met directe gentest via ECGG Utrecht, open ductus Botalli (PDA) met minstens elf behandelde Nederlandse gevallen en onbekende overerving, fokbeleid dat PDA-combinaties niet herhaalt, verplicht jaarlijks ECVO-onderzoek en eenmalige gPRA-test.
- LICG – Nederlandse Schapendoes, schofthoogte reu 43-50 cm en teef 40-47 cm, gewicht ongeveer 18 kg (reu) en 13 kg (teef), levensverwachting ongeveer 14 jaar, energiek, enthousiast en alert, intelligent en soms eigenwijs, vacht elke één tot twee weken helemaal doorkammen, geschikt voor agility en flyball, PRA als belangrijkste aandoening naast open ductus Botalli en distichiasis.
- Foto: Jennifernl123 Angela van Lieshout, publiek domein, via Wikimedia Commons, herofoto van deze pagina.
