Socialisatie: wat wanneer, en wat niet

Wat is socialiseren precies, en waarom weegt het zo zwaar?

Socialiseren is je pup laten ervaren dat de wereld veilig is: mensen in alle maten, andere honden, verkeer, geluiden, ondergronden, aangeraakt worden. Een pup die dat in zijn eerste levensmaanden positief heeft meegemaakt, groeit op tot een hond die nieuwe situaties nieuwsgierig tegemoet treedt in plaats van angstig.

De inzet is groter dan een beetje comfort. De American Veterinary Society of Animal Behavior wijst erop dat gedragsproblemen, niet infectieziekten, de belangrijkste doodsoorzaak zijn bij honden jonger dan drie jaar, en de voornaamste reden waarom honden in een asiel belanden. Veel van die problemen zijn terug te voeren op angst die in de puppytijd is ontstaan of net niet is voorkomen.

Goed nieuws: socialiseren vraagt geen speciaal talent, wel wat planning en aandacht. De weken die je er nu in steekt, betalen zich een hondenleven lang terug.

Wanneer loopt de socialisatieperiode?

Gedragsonderzoek plaatst de gevoelige periode ruwweg tussen 3 en 14 weken; een literatuurstudie van de AVMA vat samen dat pups net in die weken het meest ontvankelijk zijn voor kennismaking met onbekende honden en nieuwe situaties, en dat die flexibiliteit daarna sterk afneemt. Het Nederlandse LICG hanteert dezelfde bandbreedte: vanaf zo'n drie weken tot ergens tussen week 9 en 14.

Reken even mee: je pup komt meestal rond acht weken in huis. Van de socialisatieperiode heb jij dus nog maar een handvol weken zelf in handen; de eerste helft ligt bij de fokker. Vraag daarom bij het ophalen wat de pup al kent, en informeer bij de keuze van een fokker actief naar hoe er gesocialiseerd wordt.

Betekent dit dat het na veertien weken te laat is? Nee, gewenning blijft mogelijk en nodig, ook door de puberteit heen. Het gaat alleen trager en kost meer herhaling. De periode tot veertien weken is een kans die je pakt, geen deadline om in paniek van te raken.

Moet ik wachten tot alle vaccinaties klaar zijn?

Dit is het punt waarop goedbedoeld advies vaak botst. De vaccinatiereeks is pas rond 16 weken afgerond, terwijl de socialisatieperiode dan al gesloten is. Wie zijn pup tot die tijd binnenhoudt, mist dus precies de meest waardevolle weken.

De AVSAB is in haar positiestatement over puppysocialisatie duidelijk: het risico op gedragsproblemen door gemiste socialisatie weegt zwaarder dan het beperkte infectierisico, mits je verstandig te werk gaat. Pups kunnen volgens datzelfde standpunt al vanaf 7 tot 8 weken naar een goed georganiseerde puppyklas, op voorwaarde dat de eerste vaccinatie minstens een week eerder is gezet en de pup ontwormd is. Je dierenarts bepaalt het vaccinatieschema voor jouw pup en kan je hierin concreet adviseren; meer daarover lees je in ons artikel over het eerste dierenartsbezoek.

Verstandig te werk gaan betekent: risicoplekken mijden zolang de reeks niet af is. Denk aan hondenweides, drukke losloopzones en plekken waar veel honden met onbekende vaccinatiestatus komen. Draag je pup daar desnoods op de arm: hij ziet en hoort alles, zonder contact met de grond. Een omheinde losloopweide wordt pas later een fijne oefenplek, wanneer je pup volledig gevaccineerd is en je er op rustige momenten met bekende, sociale honden kunt afspreken.

Hoe socialiseer je zonder je pup te overspoelen?

De grootste misvatting is dat meer altijd beter is. Socialiseren is niet je pup door een drukke markt slepen of hem door twintig handen laten gaan op een verjaardag. Het is: één nieuwe ervaring tegelijk, op een afstand waarop je pup ontspannen blijft, gekoppeld aan iets fijns zoals een snoepje of een spelletje.

Laat je pup zelf het tempo bepalen. Kijkt hij nieuwsgierig, dan mag hij dichterbij; twijfelt hij, vergroot dan de afstand en geef hem tijd. Dwing hem nooit om zijn angst te overwinnen door hem naar iets engs toe te trekken: VCA-gedragsdierenartsen waarschuwen dat dat angst juist verankert. Rustige steun bieden mag overigens prima, je verwent daar geen angst mee aan.

Plan ook rust in. Een pup verwerkt indrukken tijdens zijn slaap, en een overprikkelde pup leert niets meer bij. Twee korte, geslaagde uitstapjes per dag doen meer dan één lange die eindigt in een oververmoeide, hangerige pup. Rond week twaalf zien veel baasjes bovendien een korte, voorzichtigere fase; schrik daar niet van en blijf vriendelijk oefenen.

Waaraan laat je je pup allemaal wennen?

Maak het concreet met een lijstje en vink af wat je pup ontspannen heeft meegemaakt. Ontspannen is daarbij het sleutelwoord: een pup die iets heeft gezien maar er bang van werd, heeft er nog niet aan gewend.

Denk in categorieën in plaats van losse situaties, dan zie je vanzelf waar de gaten zitten:

• Mensen: kinderen, ouderen, mensen met hoeden, baarden, fietsen, rollators, paraplu's en hoge stemmen.
• Honden en andere dieren: rustige, gevaccineerde honden van bekenden, en op afstand katten, paarden of kippen.
• Geluiden en verkeer: stofzuiger, deurbel, vrachtwagens, bromfietsen, kerkklokken; eerst op afstand of zacht, dan dichterbij.
• Ondergronden en plekken: gras, grind, gladde vloeren, trappen, de auto, het terras van een rustig café, de wachtzaal van de dierenarts.
• Aangeraakt worden: oren, poten, bek en vacht laten bekijken, geborsteld worden, kort vastgehouden worden.

Wat doe je beter niet, en hoe ga je verder na 14 weken?

Niet elke ontmoeting is socialisatie. Je pup hoeft niet elke hond te begroeten en niet elke voorbijganger te besnuffelen; een pup die leert dat hij ook rustig naast jou kan blijven terwijl de wereld passeert, heeft daar later veel profijt van. Vermijd ook stormachtige situaties zoals een drukke hondenweide of een huis vol bezoek dat de pup wil knuffelen: één nare ervaring in deze gevoelige weken werkt lang door.

Een goede puppyklas is een van de best onderbouwde hulpmiddelen: je pup oefent er met leeftijdsgenootjes in een gecontroleerde, schone omgeving en jij leert de lichaamstaal van je pup lezen. Waar je op let bij de keuze, lees je in ons artikel over het kiezen van een puppyklas.

Na veertien weken stopt het werk niet, het verandert van vorm. Blijf tot ver in het eerste levensjaar positieve ervaringen herhalen, zeker tijdens de puberteit, wanneer eerder geleerde zekerheden tijdelijk kunnen wankelen. Zie je ondanks alles aanhoudende angst, plassen bij begroetingen of paniek bij alledaagse geluiden, wacht dan niet af en schakel een beloningsgericht werkende gedragstherapeut of je dierenarts in.

Veelgestelde vragen