Wat zegt een stamboom echt?

Wat is een stamboom precies?

Een stamboom is een document dat de afstamming van een hond vastlegt. Je vindt er de naam en het chipnummer van de hond op, de geboortedatum, het ras, het geslacht, de gegevens van de fokker en de voorouders over meerdere generaties. Voor honden gaat het klassiek om minstens drie geregistreerde generaties terug.

Dat document wordt niet door de fokker zelf gemaakt maar door de nationale kynologische organisatie, op basis van de dekaangifte, de geboorteaangifte en de identificatie van de pups. Zo ontstaat een keten die controleerbaar is: welke reu dekte welke teef, wanneer werd het nest geboren, welke chipnummers horen bij welke pup.

De Raad van Beheer is er duidelijk over wat een stamboom níét is: geen keurmerk en geen garantiecertificaat. Hij zegt dus iets over herkomst, niet over de kwaliteit van de opvoeding in het nest, over gezondheid of over karakter. Dat onderscheid is precies waar veel kopers over struikelen.

Wie geeft stambomen uit in België en Nederland?

In België is dat de Koninklijke Maatschappij Sint-Hubertus, die het Belgische stamboek LOSH beheert. In Nederland doet de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied dat via het Nederlands Honden Stamboek, kortweg NHSB. Beide organisaties zijn de nationale koepel van hun land en werken met dekaangiftes, nestcontroles en de aflevering van de eigenlijke stambomen.

Beide zijn ook lid van de Fédération Cynologique Internationale, de wereldkoepel met ruim honderd leden en contractpartners. Een van de kerntaken van elk FCI-lid is stambomen uitgeven, en de FCI zorgt ervoor dat die stambomen wederzijds erkend worden tussen de aangesloten landen. Een LOSH-stamboom is dus ook in Nederland geldig, en een NHSB-stamboom in België.

Daarnaast circuleren er papieren van clubs of registers die niet bij de FCI aangesloten zijn. Zo'n papier kan er officieel uitzien, maar heeft niet dezelfde controleketen achter zich. Vraag daarom altijd welke organisatie de stamboom afleverde, en niet alleen of er 'papieren' zijn.

Wat leer je wel uit een stamboom?

De grootste waarde zit in verwantschap. Omdat de voorouders bekend zijn, kan een fokker nagaan hoe nauw de ouderdieren aan elkaar verwant zijn en de inteelt in de gaten houden. De Raad van Beheer verbiedt in haar Kynologisch Reglement bijvoorbeeld combinaties van een teef met haar grootvader, vader, broer, halfbroer, zoon of kleinzoon; wie dat toch doet, krijgt voor die pups geen stambomen.

Rasverenigingen leggen daar vaak nog eigen regels bovenop, zoals een beperking op hoeveel nesten een reu binnen een bepaalde periode mag verwekken of extra verboden combinaties. De koepels ontwikkelden ook software om verwantschap en inteelt te berekenen, zodat het fokbeleid van een ras op langere termijn houdbaar blijft.

Verder maakt de stamboom je hond traceerbaar. Het chipnummer op het document moet overeenkomen met de chip die je dierenarts uitleest. Klopt dat niet, dan hoort de stamboom bij een andere hond, en dat is een reden om het gesprek meteen anders te voeren.

Wat zegt een stamboom niet?

Een stamboom garandeert geen gezonde hond. Rashonden zijn per definitie honden uit een beperkte genenpool, waardoor bepaalde erfelijke aandoeningen binnen een ras vaker voorkomen dan in de hondenpopulatie in het algemeen. Fokprogramma's proberen dat te sturen met tests en regels, maar het document zelf bewijst niets over de individuele pup.

Hij zegt evenmin iets over de weken die het meest bepalend zijn voor gedrag. Of pups in de leefruimte opgroeiden, of ze huisgeluiden, verschillende ondergronden, kinderen en autoritten leerden kennen: dat zie je alleen bij een bezoek. Die socialisatie is voor het latere leven minstens even zwaarwegend als de stamboom.

Ten slotte staat er geen prijskaartje in het document. Een stamboom rechtvaardigt op zichzelf geen hoger bedrag; wat een pup duurder maakt zijn de gezondheidsonderzoeken, de dierenartskosten, de tijd en de nazorg van de fokker. Wat een hond je daarna kost, staat in wat kost een hond echt.

Welke papieren vraag je er dan bij?

Vraag naast de stamboom altijd de gezondheidsuitslagen van beide ouderdieren op, met naam, chipnummer en datum erop. Welke onderzoeken zinvol zijn hangt af van het ras; bij de meeste rassen gaat het om een combinatie van deze zaken:

• Onderzoek van heupen en ellebogen bij rassen waar dysplasie voorkomt, met de officiële beoordeling en de datum.
• Oogonderzoek door een erkende oogpanelist bij rassen met erfelijke oogaandoeningen.
• DNA-tests voor de aandoeningen die in dat ras bekend zijn, met de uitslag van beide ouders.
• Hartonderzoek of ademhalingstest bij rassen waar dat aangeraden wordt, bijvoorbeeld bij kortsnuitige rassen.
• Het paspoort met chip, vaccinaties en ontworming van de pup zelf, plus het bewijs dat de chip op naam van de fokker geregistreerd staat.

Hoe gebruik je dit bij het kiezen van een pup?

Gebruik de stamboom als vertrekpunt, niet als eindpunt. Kijk eerst welk ras bij jullie leven past en welke aandoeningen daar spelen; die informatie staat per ras in de rasdossiers. Ga daarna pas op zoek naar een fokker en toets die aan wat je ziet en hoort, niet aan het document alleen.

Combineer papieren met een bezoek. Zie je de moeder bij haar pups, groeien ze op in huis, en stelt de fokker jou ook vragen? Dat zijn de signalen die er echt toe doen. De keerzijde herken je aan de punten in broodfok herkennen en vermijden.

En als je geen stamboom hebt of geen rashond wil, is dat volstrekt geen probleem. Een kruising uit een asiel of van een zorgvuldige plaatsing kan een uitstekende hond zijn; je weet dan alleen minder over wat je erfelijk mag verwachten. Wat je in beide gevallen zelf in de hand hebt, is de opvoeding en de dagelijkse zorg.

Veelgestelde vragen